Sen 15, 2025 | 12:00 / Maraqlı məlumatlar
Tədqiqatçılar molekulların, o cümlədən dərman birləşmələrinin faza strukturuna nəzarət etmək üçün həm maye, həm də qaz xüsusiyyətlərinə malik olan ifratkritik mühitdən istifadə üsulu təklif ediblər. Xüsusilə alimlər prostat xərçəngi müalicəsində istifadə olunan şiş əleyhinə preparat — bikalutamidin davranışını öyrənmək üçün sverxkritik karbon qazından yararlanıblar.
İfratkritik karbon qazı əldə etmək üçün müəlliflər xüsusi eksperimental qurğu istifadə ediblər. Əvvəlcə adi karbon qazı əl presinə verilib, burada lazımi sıxlığa qədər sıxılaraq maye halına gətirilib. Daha sonra o, əvvəlcədən bikalutamid yerləşdirilmiş monokristal sapfir kamerasına yönəldilib. Kamera 31,1°C-dən yüksək temperaturadək qızdırılıb ki, karbon qazı sverxkritik flüid halına keçsin. Alimlər əldə olunmuş sistemi müxtəlif şərtlərdə öyrəniblər: 45°C və 55°C temperaturda, müvafiq olaraq 90 və 125 atmosfer təzyiqdə. Bir günlük eksperimentdən sonra müəlliflər qarışıqda bikalutamidin müxtəlif konformerlərinin miqdarını qiymətləndiriblər.
Məlum olub ki, 45°C temperatur və 90 atmosfer təzyiqdə molekulların 80,9%-i “qapalı” formada, yalnız 19,1%-i isə “açıq” formada olur. Temperatur və təzyiq 55°C və 125 atmosfera qaldırıldıqda “açıq” konformerlərin payı 37,3%-ə qədər artıb. Bu, həmin şərtlərdə ifratkritik karbon qazının “qapalı” formaları sabitləşdirən zəif daxili və molekullar arası qarşılıqlı təsirləri pozması ilə əlaqədardır. Müəlliflər qeyd edirlər ki, ifratkritik karbon qazı yalnız həlledici deyil, həm də molekulların konformasiyasına nəzarət üçün mühüm vasitədir. Bioloji aktiv molekulların ifratkritik mühitlərdə müxtəlif temperatur və təzyiqdə necə davrandığını bilmək daha effektiv və sabit dərman formalarının işlənib hazırlanmasına imkan verəcək. Bu, gələcəkdə sintez şəraitinin optimallaşdırılmasına, yan məhsulların azalmasına və dərmanların keyfiyyətinin yaxşılaşmasına səbəb ola bilər.
“Biz bu yanaşmanı daha geniş molekul dairəsində öyrənməyə davam edəcəyik ki, onların strukturunun mühit parametrlərindən asılı olaraq dəyişmə qanunauyğunluqlarını ətraflı araşdıraq. Bu isə öz növbəsində tələb olunan fiziki-kimyəvi və farmasevtik xüsusiyyətlərə malik dərman birləşmələrinin alınması üçün dəqiq və universal alqoritmlərin yaradılmasına gətirib çıxara bilər”, — deyə layihə rəhbəri, REF qrantı ilə dəstəklənən Q.A. Krestov adına Məhlullar Kimyası İnstitutunun laboratoriya müdiri, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru İlya Xodov vurğulayır.
Rusiya Elmi Fondunun (REF) qrantı ilə dəstəklənən tədqiqatın nəticələri Journal of Molecular Liquids jurnalında dərc olunub.
